Alexanderknoop Rotterdam ALX

Het O-team is gevraagd door de gemeente Rotterdam om te adviseren over de positionering van de Alexanderknoop. Het gebied is uitstekend ontsloten en is een economisch belangrijke locatie met functies als retail in het Alexandrium, kantoren, bedrijven en wonen. In de openbare ruimte is de auto dominant en is de inrichting hard met weinig groen en bomen. Routes voor voetgangers en fietsers zijn niet vanzelfsprekend en de waterlopen worden niet onderhouden. Daarbij ontbreekt het aan heldere ruimtelijk functionele verbindingen met de omliggende buurten. Er zijn en worden al verscheidene stedenbouwkundige en landschappelijke studies opgesteld, die beogen Alexanderknoop en het omliggend gebied een ander aanzien te geven.

12 november 2019 – 9 januari 2020
Opdrachtgever: gemeente Rotterdam

Ontwerprichting

In overleg met de opdrachtgever is besloten bij de formulering van de opgave de focus te leggen op positionering en branding. Op zoek naar een verbindend narratief, vanuit de identiteit en kracht van het gebied. Een wervende beschrijving van een ambitieuze (nabije) toekomst, dat de harten en hoofden van de huidige en toekomstige stakeholders gaat veroveren. En een verbinding leggend met eerder genoemde studies.

Uitzonderlijk voor het O-team is dat er voor is gekozen om beschikbare middelen gecombineerd in te zetten voor de uitwerking van een samenhangende opdracht, uit te zetten bij een reclamebureau in combinatie met een ontwerpbureau:

“Creëer een tot de verbeeldingskracht sprekende positionerende verhaallijn. Met een typering van de toekomstige professional, bewoner en bezoeker van het gebied. Geschikt om duidelijkheid te geven in keuzes voor infrastructuur, inrichting, dynamiek en programmering. Helder, meeslepend en realistisch met uitvoerbare handvatten. Maar zeker ook een vlammende propositie om een positie in de ‘Big Five’ zeker te stellen, met een bijbehorend stappenplan.”

De opdracht is uitgevoerd door een combinatie van twee bureaus. Creative agency ...,staat en bureau IWT. Deze samenwerking heeft naast een inspirerend onderzoek geresulteerd in een gezamenlijk product: het boek 'ALX- Samenwerken aan de WATERSTAD VAN MORGEN'.

Fase 1: Kick-off 12 november 2019

In de voormalige stadswinkel Prins Alexander van de gemeente Rotterdam werden de ontwerpers, stakeholders en het O-team ontvangen door de gemeente Rotterdam voor de kick-off van het project Alexanderknoop Rotterdam. Doel van de kick-off is het kennismaken en uitwisselen van informatie tussen de ontwerpers en stakeholders met betrekking tot de ontwerpende onderzoeken. Het O-team en de gemeente Rotterdam presenteerden de aanleiding en achtergrond van de opdracht. De bureaus …,staat en IWT hadden een vragenlijst voorbereid aan de hand waarvan de aanwezigen in drie groepen met elkaar in gesprek zijn gegaan. Aansluitend heeft de gemeente alle aanwezigen rondgeleid in de omgeving om ook fysiek kennis te maken met het projectgebied. Waarna de kick-off in een informele setting werd afgesloten in Bar Restaurant Wilskracht.

Fase 2: Spiegeldag 9 januari 2020

De bureaus …,staat / IWT hebben een verhaallijn voor het gebied neergezet waarbij is teruggegrepen naar het rijke verleden van het gebied, zijn unieke karakteristieken en uiteindelijk een door noodzaak geboren doel en unieke identiteit.

Gezamenlijke research van de bureaus leverde op dat er in het gebied 100.000 mensen 6 meter onder zeeniveau wonen. Deze eerste woonwijk met hoogbouw in de diepst gelegen polder van ons land wordt omgeven door groen en water, maar kent een hart van steen en beton. Het is zeer goed bereikbaar, maar de omliggende buurten zijn intern nauwelijks verbonden.

Het gebied mist een gedeelde identiteit, er is een populair winkelgebied, maar deze is intern gericht. Verder ligt hier volgens de bureaus een prima kantorenlocatie, maar net als de woon- en winkelclusters is deze ook erg intern gericht.

Het kantorengebied is nog erg monofunctioneel, waarbij de kantoren de concurrentie vooral aan moeten gaan op bereikbaarheid en lage huurprijzen. Het profiel van dit deelgebied concurreert daarmee eerder met bedrijventerreinen, dan met die van (binnen)stedelijke kantorenlocaties.

Op zoek naar een bindend element komen …,staat/IWT op water. Want zoals met het blauw geverfde plein in het betonnen centrum wordt gevisualiseerd is water onlosmakelijke verbonden met de geschiedenis van het landschap en de identiteit van het gebied.

De bureaus presenteren een nieuw logo/narratief: ‘ALX Future Polder District’. Dit gebied was immers eerst een veenmoeras en veranderde naar een stadspolder, het gebied heeft nu de potentie van een stadspolder door te groeien naar een waterstad.

Daar waar eerst water was en de polderpioniers van toen gemoedelijk kwamen leven in rust en groen,
in functionalistische woonwijken, in tijd bevroren experimenten, gescheiden door asfalt en beton,
daar dagen de dalende bodem en stijgende zee de polderpioniers van vandaag uit om hun relatie met water te bevragen,
en te bewegen van water weren naar water integreren, van beton naar natuur, van urgentie naar kans,
en naar een nieuwe van leven met water.

Vanuit een living lab voor watertech en klimaatbestendig stedenbouwkundig innoveren, ontstaat de waterstad van morgen.

Het nieuwste bewijs van onze wereldwijde gewilde waterexpertise, het internationale voorbeeld voor waterrijke stedelijke ontwikkeling en het meest vooruitstrevende en gedurfde project in Rotterdam.

De nieuwe polderpioniers staan op.
Welkom in ALX Future Polder District, samenwerken aan de waterstad van morgen.

Het gebied is door de tijd heen al een living lab voor polderwonen, dat nu verder wordt gebracht naar een heel ecosysteem voor het concept ‘Future Polder District’. Hier vinden we de meest vooruitstrevende poldertechnologie, waar het leven met water op wijk- en stadsdeelniveau en in een hoge dichtheid – iets waar in de wereld nog betrekkelijk weinig voorbeelden van te vinden zijn – manifest wordt.

Download het boek ALX – Samenwerken aan de WATERSTAD VAN MORGEN van …,staat / IWT.

Fase 3: Advies O-team

Het is voor het eerst dat het O-team gelijktijdig naast ontwerpend onderzoek ook reclame en marketingexpertise inzet. De combinatie is het O-team, maar ook de betrokkenen goed bevallen. Het nieuwe logo met het narratief spreekt tot de verbeelding en verhoudt zich uitstekend tot de recente gebiedsontwikkelingsvoorstellen die uit de verschillende hoeken zijn opgesteld. Maar alles staat of valt met concretisering van de ideeën.

1. Neem ALX op in de ‘Big Five’

De uitgelezen mogelijkheid voor uitvoerende aandacht en financiële ondersteuning is de toekenning van de middelen zoals aangevraagd in de ‘Big Five’. Het financieel optillen van het huidige centrumgebied Rotterdam Alexander plus omgeving tot een innovatief watertechmilieu (met infra, wonen, werken, educatie, recreatie en winkelen), biedt mogelijkheden om daadwerkelijk een uitdagende gebiedsprofilering te concretiseren.

Het narratief en het logo leveren een beeld op hoe dit gebied zich van andere gebieden in Rotterdam gaat onderscheiden en levert een uitdagende toevoeging aan de citymarketing van de stad. ALX wordt hèt unieke voorbeeldgebied voor watertechnologie en bouwen in hoge dichtheid in laaggelegen gebieden. Op het laagste punt van de stad en zelfs in het land, in een al verstedelijkt gebied in de Randstad en daarom met de hoogste urgentie.

Aan de opname van ALX in de ‘Big Five’ zou het O-team het college als voorwaarde mee willen geven om in het gebied in te zetten op een nieuwe gemixte functionaliteit en openbaarheid. Beide aspecten missen nu en zijn noodzakelijk hier te realiseren.

Koppel aan financiële middelen ook de vraag naar (gelijkwaardige) financiële participatie van de financieel belanghebbenden, als hefboom voor financiering en activering van ALX.

2. Kies de juiste schaal voor deze operatie

Het gebiedsperspectief centrumgebied Rotterdam Alexander dat bij de gemeente Rotterdam in de maak is bestaat uit vier pijlers, waarvan de adviezen van het O-team er een vormen. Het O-team hanteert echter een andere schaal van denken dan de andere drie pijlers, namelijk niet de knoop (oftewel het centrumgebied van Rotterdam Alexander) maar de schaal van de oostflank van Rotterdam.

Het narratief van ALX met ‘urban polder technology’ heeft ook een groter gebied nodig om dit living lab en concept voor leven met water in een stedelijke polder en in een hoge dichtheid vorm te kunnen geven. Juist in de woonwijken, de kantoorgebieden en de bedrijventerreinen in de oostflank liggen kansen, maar waarschijnlijk ook in de verbinding met andere omliggende gebieden zoals de Zuidplas en de Eendragtspolder.

3. Deel het gedachtegoed voor ALX en verbindt partijen.

Het op gang brengen van de beweging ‘ALX’ start met het creëren van bewustwording bij de mensen die er wonen, werken, studeren, winkelen en verblijven. En bij het verspreiden en collectief maken van het gedachtegoed ‘ALX’. Dit pakkende verhaal is een gedeelde drijver voor nieuwe initiatieven. Diverse partijen in het gebied en stakeholders hebben al verschillende ideeën voor het laden van het narratief geopperd.

De bewonersorganisatie, de green business club, de Alliantie, het bedrijfsleven zijn zeer gemotiveerd om gezamenlijk bij te dragen aan de ontwikkeling van ALX. Het bieden van (letterlijk en figuurlijk) een platform, in de vorm van een gemeentelijk paviljoen in de projecthuisvesting, zou op korte termijn zeer welkom zijn. Een gezamenlijke beweging om ALX een nieuwe realistische toekomst te geven krijgt hiermee een uitvalsbasis.

Geef relevante stakeholders een stem in de planuitvoering, personifieer het narratief ALX, formeer een coalitie van stakeholders die zich hiervoor sterk gaat maken. Biedt daarbij de stakeholders de mogelijkheid om initiatieven te ontwikkelen; zoals tijdelijk beschikbaar stellen van programmeringsruimte, bekostiging van (kunstzinnige) inter-venties in de buitenruimte zoals een watericoon in ruil voor vastgoedontwikkelruimte.

4. Zet in op watertech als leidend thema

De voorgestelde brede beweging van watertechnologie en innovatieve waterlabs behoeft nadere uitwerking. Een ‘makelaar’ aanwijzen voor het bijeenbrengen van relevante waterontwikkelingen is daarbij voor de hand liggend. Ook is het interessant om iemand een rondgang te laten maken langs diverse opleidingen, gemeentelijke en rijkspartijen, om de noodzakelijke verbindingen te leggen. Het netwerk van de coalitie kan hierbij eveneens een sleutel zijn.

5. Kies voor een passende programmering

De programmering van het gebied ALX heeft een nieuwe gemixte functionaliteit (stedelijke verdichting en menging) nodig, die aansluit bij het thema ‘Water’ en het idee om hier een Future Polder District te maken, met aantrekkelijke vestigingsmilieus. De programmering betreft het hele gebied, wellicht op korte termijn beginnend bij het centrum, om vervolgens op te schalen naar de omliggende gebieden.

De programmering en lading van de centrumknoop verdient binnen ALX bijzondere aandacht en is urgent. Het winkelareaal is gesloten en intern gericht. Velen ervaren de programmering als een culturele Sahara; er is behoefte aan diversificatie van het aanbod (bibliotheek, dependance kunst). Er zijn initiatieven om meer leisure toe te voegen. Een placemaking advies zou In dit kader een geweldige uitkomst kunnen bieden.

Daar waar de knoop nu voor het winkelend publiek in de regio is en helemaal niet een plek is die regelmatig bezocht wordt door mensen uit de omliggende wijken, is het centrum straks het kloppend hart van de oostflank van Rotterdam.

6. Upgrade de openbare ruimte

De ruimtelijke problematiek in ALX is veelzijdig; van verkeersbarrières, verouderde industrie, het ontbreken van een stadsgevoel en verblijfskwaliteit, tot monofunctionaliteit en de zeer lage ligging. Dit roept in het licht van het narratief vervolg-vragen op als: waar te beginnen, welke strategische investeringen te plegen om een verschil in het gebied te maken en vooral ook hoe te verdichten, te mixen en water te bufferen?

Te beginnen met het kerngebied is er voor wat betreft de openbare ruimte in het centrum nieuwe aandacht nodig is. Het ontbreekt nu aan beplanting, bomen en aantrekkelijke waterpartijen met schoon water. Het maaiveld is erg verhard en bestaat uit veel beton en steen, met een preferentie voor de auto. Goed vormgegeven voet- en fietspaden worden ernstig gemist. Een uitvoerbaar faseringsplan, afhankelijk van financiële speelruimte, met strategische ingrepen in de openbare ruimte, zou een geweldige opkikker aan het gebied geven.

Download het adviesrapport van het O-team met de uitgebreide adviezen.