Rotterdam Central District (RCD)

De Vereniging Rotterdam Central District (RCD) is een publiek-private samenwerking bestaande uit onder andere vastgoedeigenaren, gemeente Rotterdam, in het gebied gevestigde bedrijven en maatschappelijke organisaties. Deze samenwerking is erop gericht zich actief in te zetten op het gebied van gebiedsontwikkeling, community building/branding en monitoring.  Voor het gebied RCD is een gezamenlijke visie gemaakt en zijn plannen in voorbereiding. Maar de ambities voor verbetering van de beleving vanuit het perspectief van de bezoeker en gebruiker van dit bijzondere deel van de stad, zijn nog onvoldoende uitgewerkt.

31 oktober 2018 – 22 januari 2019
Opdrachtgevers: RCD & gemeente Rotterdam

Ontwerprichtingen

Naar aanleiding van een uitgebreide inventarisatie heeft het O-team een drietal thema’s voor het gebied van RCD gedefinieerd en bij elk thema een ontwerpbureau geselecteerd.

Thema: Sense of Place

Bij deze verkenning gaat het om het in kaart brengen van waar de verblijfskwaliteit en voorzieningen zich bevinden in het gebied en welke juist aangetrokken, gestimuleerd of gerealiseerd moeten worden. Welke tijdelijke of definitieve interventies en programmatische invullingen zijn denkbaar die bijdragen aan de identiteit en attractiviteit van dit gebied? Wat zijn de kansen van placemaking voor het RCD? 

  • Ontwerpbureau: STIPO - Hans Karssenberg

Thema: Urban Healthy Living 

Binnen dit thema is onderzocht welke kwaliteit het op zou leveren wanneer in dit harde en stenige kantorengebied het groenste innovation district ter wereld wordt gerealiseerd. In welke mate draagt deze ‘urban jungle’ bij aan de realisatie van een hoogwaardig, duurzaam en toekomstbestendig woon- en werkmilieu met een belangrijke rol voor gezondheid en sport in het kader van ‘urban healthy living’?

Thema: Innovation Centre 

Binnen het RCD vind je steeds meer bedrijfsverzamelgebouwen met creatieve en innovatieve startups en scale-ups. Het ontwikkelen van ‘innovation centres’ is wereldwijd een groeiende trend. Hoe kan de fysieke ruimte bijdragen aan community building? Welke (beleidsmatige) spelregels voor gebouw en programma bieden voldoende houvast, maar zijn adaptief genoeg voor toekomstige ontwikkelingen en innovatie?

Fase 1: Kick-off 31 oktober 2018

Opdrachtgevers RCD en gemeente Rotterdam ontvingen de ontwerpers, stakeholders en het O-team bij CIC in het Groothandelsgebouw. Doel van de kick-off is het kennismaken en uitwisselen van informatie tussen de ontwerpers en stakeholders met betrekking tot de ontwerpende onderzoeken. Het O-team, RCD en de gemeente schetsen de aanleiding en achtergrond van de opdracht. Nadat de ontwerpers zich hadden voorgesteld, volgde er een Q&A met de stakeholders van het gebied. Ter afsluiting van de kick-off hebben de ontwerpers fysiek kennis kunnen maken tijdens een rondgang door het gebied met alle stakeholders en opdrachtgevers.

Fase 2: Spiegeldag 22 januari 2019

De opbrengst van de inventarisatie, het ontwerpend onderzoek door de bureaus en de workshop tijdens de spiegeldag worden hierna per deelverkenning samenvattend uiteengezet. De volledige verkenningen zijn terug te lezen in de rapportages van de bureaus, welke terug te vinden zijn aan het eind van iedere deelverkenning.

Ontwerponderzoek ‘Sense of place’ door STIPO

Stipo heeft zich gefocust op de kansen voor placemaking en het formuleren van handige spelregels in het gebied om ontmoeting te versterken en hier een innovatiedistrict tot bloei te laten komen. Hun ontwerpend onderzoek heeft een grote rijkdom aan ideeën opgeleverd, waaruit een aantal belangrijke aandachtspunten zijn af te leiden:

  1. Integreer de principes van een innovatiedistrict in RCD
    Het Rotterdam Central District (RCD) voldoet volgens Stipo nog niet aan zeven van de acht principes die volgens Brookings Institute op gebiedsniveau nodig zijn om van een innovatiedistrict te kunnen spreken. Houd verder ook in het achterhoofd dat innovatiedistricten die het hardst groeien, ontmoeting in het hart hebben.
  2. Transformeer RCD van een kil naar een warm gebied
    Maak een warmer gebied door plinten te activeren middels een gemengd programma te ontwikkelen en de openbare ruimte aantrekkelijker te maken. Ook het behouden van het informele karakter in het gebied, de verhoging van de voetgangersbeleving en de flexibiliteit van de gebouwen dragen bij tot het verhogen van de gebiedstemperatuur.
  3. Versterk de orgware voor het gebied
    De organisatie van en voor het gebied lijkt nu nog te beperkt en mist daardoor onder meer slagkracht. Werk met een meervoudige ambitie aan het gebied voor over vijf jaar: SAMEN de vulling van de gebouwen bepalen, SAMEN plekken programmeren, SAMEN het plintmanagement vormgeven en te financieren.
  4. Begin nu en werk vanuit het totaal; dat kan klein en met een businesscase voor het gebied
    Start vandaag nog met een aanpak gericht op placemaking en een nieuwe businesscase voor het gebied als geheel, gericht op waardecreatie en innovatie. Doe daarbij ook een uiterste poging om de vereniging RCD meer mandaat te geven en een structurele geldstroom te realiseren.

In het gebied liggen grote kansen om verschillende nieuwe verbindingen te realiseren, de spoorbarrière te verkleinen, de dominantie van de auto terug te dringen en plekken tijdelijk te programmeren. Ga deze kansen realiseren en let bij de doorontwikkeling van het gebied er op dat RCD als één gebied herkenbaar wordt in de routering, buitenruimte en plinten.

Sense of Place analyse Rotterdam Central District - STIPO

Ontwerponderzoek ‘Healthy urban living’ door DELVA Landscape Architects

Het bureau Delva heeft zich gericht op een methode om groen in het stedelijk weefsel te schrijven; dat wil zeggen dat zij ruimtes en corridors in gebouwen een permanente publieke functie geven, zodat deze onderdeel gaan uitmaken van de openbare ruimte. 

De conclusies uit het ontwerpend onderzoek van Delva zijn als volgt:

  1. Los groen zoveel mogelijk op in de openbare ruimte
    Los de groenopgave zoveel mogelijk op in de openbare ruimte. Het groen in, op en aan gebouwen is dan de plus. Voor het versteende gebied van RCD is maximale vergroening van de openbare ruimte mogelijk door te ontharden en parkeerplaatsen op te heffen. Het plan toont plekken om bomen toe te voegen en een micropark aan te leggen.
  2. Betrek in RCD voor de vergroeningsstrategie ook de gebouwen
    Wegens ruimtegebrek in RCD dienen ook de gebouwen in de vergroeningsstrategie te worden betrokken, zo kan op een hoger schaalniveau RCD en het spoor als nieuwe oost-west verbinding in het Rotterdamse natuurnetwerk worden ontwikkeld. Voor RCD wordt voorgesteld om publiekelijke groendaken en binnenkamers te maken.
  3. Ga op zoek naar collectieven voor gebouwen en openbare ruimte
    Pas als men in RCD gaat denken en werken vanuit collectieven, wordt de kans groter om een stevige groenambitie te realiseren. Het gebied is sterk verdicht en in de openbare ruimte is nog niet veel ruimte beschikbaar voor groen. Denken vanuit onlosmakelijke verbindingen levert speelruimte voor het inschrijven van groen in het stedelijk weefsel.
  4. Geef groen een permanente plek in stedelijke ontwikkeling
    Hiertoe zijn – in samenwerking met de gemeenten Utrecht, Den Haag en Amsterdam - zeven spelregels opgesteld die ook op het RCD toegepast kunnen worden. Door onder andere groene bebouwde ruimtes een publiek programma te geven en de eindgebruiker te motiveren en betrekken bij groen al dan niet middels inzet van fondsen of subsidies.

Het stedelijk biotoop van het RCD – DELVA Landscape Architects

Ontwerponderzoek ‘Innovation Centre’ door DONA Stedenbouw

Dona Stedenbouw heeft zich verdiept in de vraagstelling hoe en of er binnen RCD een innovatiedistrict van de grond kan komen en wat daar voor nodig is. Door vergelijkingen te maken met andere innovatiecampussen in Nederland en de randvoorwaarden uiteen te zetten, zijn er voor RCD een aantal opvallende conclusies te trekken. 

  1. Dit gebied is nog geen innovatiecampus en moet het dat wel worden?
    Op dit moment kent het gebied een hoge dynamiek in de zakelijke dienstverlening, er bevinden zich veel zzp’ers en RCD heeft als gebied een zakelijke uitstraling. Tegelijkertijd laat de openbare ruimte te wensen over en ontbreekt er een typologie van clustering van ondernemingen, ook is er nog geen sprake van één sterke sector. Als er al innovatie plaatsvindt dan is het binnen de afzonderlijke gebouwen en niet op gebiedsniveau. Er is nog geen sprake van verbindingen tussen de ‘urban dynamics’ met de ‘urban experiences’ en ook zijn er (nog) geen hypergecaffineerde hippe plekken. De centrale vraag rijst daarom of men hier wel een echt innovatiedistrict moet willen maken.
  2. Maak van dit gebied een Rotterdams cluster met een eigen profiel
    De stedelijke plek RCD heeft als internationaal knooppunt 100.000 bezoekers per dag, daar waar campussen er 10.000 hebben. Het bezit een hele bruisende stedelijke economie, maar de gebouwplinten vormen meer muren en oprijlanen naar de parkeergarages, dan dat zij het gebied aantrekkelijk maken. Om lokaal gezoem in dit Rotterdamse cluster te organiseren - onderscheidend van andere Rotterdamse clusters – stelt Dona als randvoorwaarde de aanwezigheid van zeven magneten als een topinstituut, woningen, ontmoetingsplekken en incubatoren

Al met al gaat het hier om een internationale knoop met zeer grote aantallen bezoekers per dag. Er is een hoge dynamiek in zakelijke dienstverlening, maar de fysieke component laat het voorlopig afweten. Er ontbreekt nog een verbinding. Bij een dergelijk innovatiemilieu hoort heel veel wonen, deze functie zorgt voor levendigheid. 

De 7 magneten als voorwaarden voor ‘lokaal gezoem’ – DONA Stedenbouw

Fase 3: Advies O-team

De Vereniging RCD heeft beperkte middelen, waardoor als zij iets wil, zij niet veel mogelijkheden heeft. Een sterk en rijk netwerk van betrokken partijen ontbreekt, waarbij bedrijven SAMEN op gebiedsniveau acties kunnen ondernemen om waardecreatie aan het gebied toe te voegen.

De urgentie om van RCD een innovatiedistrict te maken lijkt daarmee nu nog niet groot genoeg. Bovendien vinden diverse stakeholders die op de spiegeldag aanwezig waren, dat er niet zozeer over het gebied nagedacht moet worden, als wel dat er concrete acties gewenst zijn. Doen! is het motto van diverse stakeholders. Een geluid dat wij te horen kregen is dat de onderzoeken van de ontwerpers herkenbaar zijn en niet zozeer vernieuwend, als wel de problematiek en mogelijkheden van RCD bevestigen.

De ontwerpers hebben voor de verbetering van het gebied een hele brede range van voorstellen gedaan, uiteenlopend van plintmanagement, het SAMEN gaan werken vanuit een gebiedsbusinesscase, het ontharden en vergroenen van het gebied, het terugdringen van de auto, het realiseren van aantrekkelijke voet/fietsverbindingen tot het realiseren van publieke ruimtes en deze verbinden met het maaiveld. Een verborgen potentie van het gebied is volgens meerdere stakeholders het grote aantal publieke plekken op verschillende hoogteniveaus in de gebouwen van RCD. 

Maak een gebiedsbusinesscase

Het maken van een businesscase op gebiedsniveau is noodzakelijk om uit het individuele plot denken te komen en de stap naar gebiedsontwikkeling te maken. Zoek daarom naar kansen om deze te bekostigen. Het zal nodig zijn om grote bedrijven in het gebied te verankeren, maar je kan pas echt goed verbinden, delen en verduurzamen vanuit een gezamenlijke drive gericht op waardecreatie en innovatie voor het gebied als totaal.

Maak een perspectief voor RCD

Wat nog mist en wij als O-team vanuit een duurzame gebiedsontwikkeling nodig achten, is het grote perspectief voor RCD. Daarbij is het nodig om te kijken en te handelen op een grotere schaal en relaties buiten het gebied van RCD te leggen. We kunnen ons voorstellen dat de gemeente Rotterdam hierin het voortouw neemt, bv het inhuren van Bruce Katz zou een geweldige manoeuvre zijn. Vervolgens wordt het dan wellicht ook mogelijk om de ‘next economy’ aan te boren.

Maak goede voorbeelden van plekken

De ontwerpers hebben vele ideeën aangedragen om de beleving en het gebruik van de publieke ruimte in RCD te versterken. Het informele karakter van plaatsen als de Biergarten zijn aantrekkelijk en waardevol en wil het O-team graag behouden. Zij vormen ontmoetingsplekken met een hoog koffiegehalte (Dona), veel warmte (Stipo) en groen (Delva).

Leg verbindingen en draag wat er in/met RCD gebeurt uit

RCD is een buitengewoon interessant gebied door haar ligging en rijkdom die de eigenaren en gebruikers met elkaar moeten zien te activeren. Dit kan echter pas als de verbindingen tussen hen sterk genoeg zijn. Benut online en offline media als de glossy STRICT, bouw aan een sterke community. Draag uit wat er in RCD allemaal mogelijk en wat er al voor leuke dingen gebeuren en nog gaan gebeuren. 

Samenvattend ziet ons advies er als volgt uit:

Ga stap voor stap te werk, smeed een stevige band tussen de vastgoedeigenaren en stakeholders. Deel en vier successen en zet interessante nieuwe en bestaande partijen in de etalage. Vraag eigenaren en huurders om mee te financieren, maak duidelijk wat waardecreatie is en probeer verbinding te activeren en zichtbaar te maken wat RCD uniek maakt.