Nijmegen, Hof van Holland

Dijkversterking als integrale ontwerpopgave

Nu het Ruimte voor de Rivier-project is afgerond, wil de gemeente Nijmegen de ontwikkeling van de woningbouwlocatie Waalsprong versneld voortzetten. Tegelijkertijd heeft waterschap Rivierenland in het betreffende gebied aan de noordoever van de Waal een dijkversterkingsopgave. Voor het projectgebied “Hof van Holland” is een door partijen uitgewerkte optie het realiseren van een klimaat dijk, met direct daarachter verstedelijking. Kernvraag is of dat in dit gebied de beste opgave is voor landschap, stedelijke ontwikkeling en veiligheid.

Gemeente Nijmegen en waterschap Rivierenland

De belangrijkste betrokken partijen zijn gemeente Nijmegen (op meerdere niveaus en vanuit verschillende afdelingen) en waterschap Rivierenland (eveneens meerdere niveaus).

"Het was heel duidelijk dat we geprikkeld werden door de vraag van: is hier meer uit te halen dan het aan elkaar koppelen van twee afzonderlijke plannen? Dus echt naar de voorkant van die planontwikkeling toe". Eric Jongmans, directeur waterschap Rivierenland.

Door verschillende brillen naar de opgave kijken

Ten behoeve van het project is het gehele O-team-traject doorlopen. Van verkennende gesprekken via ‘ontwerpend onderzoek’ in ateliersessies tot en met de overdracht in de vorm van in juli 2016 uitgebracht advies en aanbevelingen van het O-team. De deelnemende ontwerpbureaus waren: Delva, LINT en De Urbanisten, in samenwerking met het Dijk-inspiratieteam van het Waterschap. De bevindingen zijn gedeeld met de bestuurlijke begeleidingsgroep Hoogwaterbeschermingsprogramma Waal, waarin de projecten voor 50 km dijkversterking worden besproken met de bestuurders van alle gemeenten.

Haalbaarheidsonderzoek alternatieve oplossingen

Het resultaat van het doorlopen traject is dat gemeente en waterschap een alternatieve benadering (een groene dijk en een kwelderlandschap voor de wijk) naast hun eigen eerdere benadering (een klimaatdijk met bebouwing) zeer serieus op haalbaarheid onderzoeken. De set conclusies en aanbevelingen van het O-team luidt:

  • Verbreed de interactieve en enerverende werkvorm om samenwerking en kennisuitwisseling te bevorderen.
  • Weeg de keuze voor het type dijkoplossing af op een grotere schaal.
  • Maak als gemeente keuzes over het ambitieniveau van de dijkzone voorafgaand aan de markttoets.
  • Het loskoppelen van de ontwikkeling van wijk en dijk schept lucht in de planvorming.
  • Fasering van de formele procedures voorkomt mogelijke vertraging in de ontwikkeling van het centrumdeel.
  • Alternatieve oplossingen van de klimaatdijk hebben invloed op de mate van stedelijkheid en het landschappelijke karakter van de dijk.
  • Onderzoek de verschillen in karakter tussen de parklandschappen aan weerszijden van de dijk.
  • Het toestaan van kwelwater in het achterland kan een meerwaarde betekenen voor de woonkwaliteit.

Lees hier het eindverslag van het O-team, alsook de bijlage met de drie ontwerpen.

In onderstaande film ziet u een verslag van de tweedaagse workshop over de opgaven in Nijmegen.

(Twee mannen kijken naar een laptop. Op een vel papier staan onder andere de woorden 'profielen' en 'winkelcentrum'. Hilde Blank:)

RUSTIGE MUZIEK

HILDE BLANK: Nou, hoe het O-team eigenlijk werkt, is dat, er zijn partijen lokale overheden, initiatiefnemers.
Die zitten met opgaves van hoe ze een bepaalde ontwikkeling moeten vormgeven vaak bijna aan de voorkant van uitvoering en kunnen het O-team inschakelen om nog even tegen het licht te houden: zijn we met de juiste opgave bezig?
Zijn er alternatieve oplossingsrichtingen?
Hebben we wel de juiste partijen erbij betrokken?
En wat wij dan doen in ieder geval als O-team komen we altijd langs om daarover te praten.
Maar wat we ook kunnen doen, is dat we echt ontwerpers inhuren om even zo'n opgave letterlijk te gaan verkennen.
In Nijmegen hebben we drie bureaus gevraagd om met ons een ontwerpend onderzoek te doen en vandaag gaan ze het presenteren.
GERWIN DE VRIES: Ons voorstel heet Dijkpark Nijmegen.
Wat we eigenlijk doen, is achter de dijk een park maken.
RENS WIJNAKKER: Het lijkt ons mooi als er aan de buitenkant van de dijk...
BLANK: In Nijmegen is het zo dat je natuurlijk de stadse kant van Nijmegen hebt, met het Waalfront en aan de overkant van de Waal daar wordt ook een heel nieuw woon-en werkmilieu ontwikkeld.
En de combinatie, het maken van een nieuwe dijk en een nieuw woonmilieu dat is de opgave die in Nijmegen voorligt.
FLORIAN BOER: Het lijkt ons ontzettend interessant om te zorgen ervoor dat je die stevige rand steviger maakt, dat je dat doorzet maar niet per se aan de dijk.
ERIC JONGMANS: Het was heel duidelijk dat we geprikkeld werden door de vraag van: is hier meer uit te halen dan het aan elkaar koppelen van twee afzonderlijke plannen?
Dus echt naar de voorkant van die planontwikkeling toe.
En willen we even het geduld hebben en de tijd nemen om eens van buiten naar binnen te laten kijken of we er meer uit kunnen halen dan de ambities die op dat moment op tafel lagen.
MANNENSTEM: Wat is volgens u de meerwaarde van het O-team?
JOS SPRANGERS: Meerwaarde is dat dit mensen zijn die vaker betrokken zijn geweest bij dit soort opgaven dat het buitenstaanders zijn, die hebben geen last van een of andere historie mensen die ook heel erg goed snappen hoe dit soort processen werken.
En dan heb ik het niet eens over de inhoud, maar gewoon: hoe werkt dat als professionals vanuit verschillende organisaties, met verschillende opgaven met elkaar moeten werken?
En dat is gewoon heel verfrissend. Dat helpt.
HANS HEILEN: Wat ik heel erg gaaf vond in dat proces is dat de mensen die vanuit de oorspronkelijke organisaties komen dat die ongedeeld bij elkaar gingen zitten en zeiden: We gaan nadenken over de fantastisch mooie ontwikkeling van dit gebied.
En het niet meer zozeer op het specifieke domein werd gelegd van: ik ga over de dijken en jij gaat over het wonen.
Het was een integrale aanvliegroute en mensen werden daar erg enthousiast over en die gaven ook terug van: hé, waarom doen we dit niet altijd zo?

DE RUSTIGE MUZIEK EBT WEG

(Aldus Hans Heilen. Beeldtekst: O-team. www.oteam.nl.)

Gerelateerd

Lees ook het artikel in Stadswerk over de rol van het O-team in  deze opgave en wat de meerwaarde kan zijn van ontwerpend onderzoek als onderdeel van een integrale aanvliegroute.