Poort van Hoorn

Het O-team is door de gemeente Hoorn en haar projectpartners (NS, ProRail en de provincie Noord-Holland) gevraagd om te helpen bij het proces om te komen tot een nieuwe visie. Het O-team heeft een drietal bureaus gevraagd ontwerpend onderzoek te doen en de resultaten hiervan vertaald in dit strategisch adviesrapport. De projectpartners gaven aan dat er behoefte is aan verbeeldingskracht bij de Poort van Hoorn, niet enkel als stationsoplossing maar ook als onderdeel van Hoorn als geheel. Op basis van gevoerde gesprekken met de stakeholders heeft het O-team drie thema’s gedefinieerd voor het project ‘Poort van Hoorn’ in Hoorn. Aan deze thema’s heeft het O-team ervaren ontwerpers gekoppeld die het ontwerpend onderzoek voor de genoemde thema’s hebben uitgevoerd. 

5 maart 2019 – 16 april 2019
Opdrachtgever: gemeente Hoorn 

Ontwerprichtingen

Op basis van de denkrichtingen heeft het O-team een drietal thema’s gedefinieerd die het uitgangspunt vormen voor ontwerpend onderzoek.

Thema Aangenaam Verblijfsgebied

Het stationsgebied wordt gedomineerd door auto’s met aan de noordzijde een groot parkeerterrein en aan de zuidzijde een busstation. Daarnaast vormen de spoorbundel en spoorfuncties een fysieke barrière tussen noord en zuid. De vraag is hoe van deze plek een kwalitatief hoogwaardige stationsomgeving met een aantrekkelijk verblijfskwaliteit te maken, die de barrièrewerking van de spoorbundel en -functies wegneemt. 

Ontwerpbureau: Karres en Brands Landscape Architecture and Urbanism – Bart Brands

Thema Verleidelijke Programmering

Stationsomgevingen zijn gebaat bij een goede mix aan functies, een menselijke schaal en verblijfskwaliteit (naast doorgangskwaliteit). Hoe zou deze er uit kunnen zien zodat een gemengd woon-werkgebied ontstaat, met ook ruimte voor commerciële functies en programmering, dat goed aansluit op haar omgeving? Hierbij dient ook nagedacht te worden over een nieuwe invulling van het oude stationsgebouw wanneer door de ontwikkelingen de oriëntatie van het station tweezijdig wordt.

Ontwerpbureau: Studio for New Realities – Jeroen Zuidgeest

Thema Sterk Multi Modale Knoop 

Bij het station komen verschillende vervoersmodaliteiten samen tot mobiliteitsknoop voor de regio West-Friesland waarbij die van de auto domineert. Om voldoende kwaliteit aan het gebied te kunnen toevoegen is het nodig de huidige modaliteiten grondig onder de loep te nemen. Het onderzoek richt zich op de confrontatie tussen langzaam en snelverkeer, de route en oriëntatie in het gebied, de wijze waarop de verkeersstromen samen komen, de omgang met de dominantie van de auto.

Ontwerpbureau: MUST Stedebouw – Pieter Jannink

Fase 1: Kick-Off 5 maart

Ontwerpers, stakeholders en het O-team werden voor de kick-off door de gemeente Hoorn ontvangen in schouwburg ‘Het Park’ met uitzicht op het Markermeer. Doel van de kick-off is het kennismaken en uitwisselen van informatie tussen de ontwerpers en stakeholders met betrekking tot de ontwerpende onderzoeken. Het O-team en de gemeente Hoorn presenteerden de aanleiding en achtergrond van de opdracht. Tijdens de Q&A kunnen stakeholders en ontwerpers elkaar bevragen om de ontwerpers zoveel mogelijk te voeden met voor het onderzoek relevante informatie. Na een wandeling rondom het station om de ontwerpers fysiek kennis te laten maken met het projectgebied werd de kick-off informeel afgesloten in ‘Het Park’.

Fase 2: Spiegeldag 16 april 2019

De opbrengst van de inventarisatie, het ontwerpen onderzoek door de bureaus en de workshop tijdens de spiegeldag worden hierna per deelverkenning samenvattend uiteengezet. De volledige verkenningen zijn terug te lezen in de rapportages van de bureaus welke terug te vinden zijn aan het eind van ieder deelverkenning.

Thema Aangenaam Verblijfsgebied door Karres en Brands

Karres en Brands hebben een uitgebreid onderzoek gedaan naar het DNA van Hoorn (Vesting + Water + Linten) en zien het stationsgebied als centrum van de nieuwe binnenstad. Waarbij het station de verbinding vormt tussen de oude historisch binnenstad en nieuwstad.

Karres en Brands stelt een aantal interessante ruimtelijke ingrepen voor waarbij het stationsgebied de noord- en zuidkant beter met elkaar verbindt in plaats van dat het een barrière vormt.

Karres en Brands komt tot de volgende conclusies:

  • Zie de binnenstad voortaan als Nieuwstad+de historische stad
  • Maak een stationsomgeving voor voetgangers en fietsers. Knip verder de Keern, trek de linten door, breng de auto’s naar de rand en maak een parkenstructuur (verbonden via een groene singel)
  • Transformeer de spoorbarrière naar een plek met een unieke kwaliteit
  • Verdicht en vergroen het stationsgebied en maak pleinen (een stoomtreinplein en een passerelleplein), een overbouwd busstation en woonblokken met groene binnenruimtes
  • Overbouwing vh spoor is denkbaar

Download het onderzoeksrapport van Karres en Brands

Thema Verleidelijke Programmering door Studio for New Realities

Studio for New Realities (SfNR) is begonnen met een uitgebreide analyse van het gebied en onder andere gekeken naar ‘achterkanten’, onderbenutte plekken en ongewenste programmering. Het station is volgens SfNR een ontmoeting van gebieden waarbij ze twee visies op het stationsgebied definiëren:

‘Hoornser’ waarbij het kleinschalige karakter en de stedelijke uitstraling van Hoorn worden versterk 

‘Groot Hoorn’ laat een schaalsprong zien met accenten in dichtheid, stevige overgangen en een groot publiek programma. 

SfNR heeft deze twee scenario’s verder uitgewerkt en geeft de gemeente de opdracht een keuze te maken uit beide.

Concluderend stelt Studio for New Realisties:

  • Zie af van ongewenst programma (zoals de huidige AH) en ongewenste keuzes (1250 pp)
  • Maak een stedelijke mix van ‘living, working and culture’ functies in het stationsgebied
  • Wat gaat dit gebied vervolgens zijn? Hoornser of Groot Hoorn
  • Zet in op een differentiatie van blokken, sterke overgangen en verbindingen, publieke programmering, parkeren op maat en wellicht een overkluizing
  • Er is een collectief gedragen argumentatie voor de plek nodig

Download het onderzoeksrapport van Studio for New Realities

Thema Sterk Multi Modale Knoop door MUST Stedebouw

MUST heeft het thema STERK MODALE KNOOP onderzocht vanuit het oogpunt van de gebruiker en het netwerk. MUST introduceert daarbij het concept van het station ‘Poort van Hoorn’ als 2-5-10 min. station. 

Het ‘2-minuten-station’ betreft een functioneel en voetgangersvriendelijk stationsgebied met de OV-reiziger als belangrijkste doelgroep.

Het ‘5-minuten-station’ richt zich op de forensen waarbij bestaand parkeervoorzieningen worden geïntensiveerd en logische aantrekkelijke looproutes worden gecreëerd.  

Bij het ’10-minuten-station’ zijn de gebruikers inwoners, bezoekers en toeristen waarbij er kansen liggen op 10 minuten fietsafstand van het station.

Deze drie stationstyperingen heeft MUST samengevat in een heldere matrix:

MUST Stedebouw trekt naar aanleiding van het onderzoek de volgende conclusies:

  • Zie af van een concentratie van alle verkeersmodaliteiten rondom het station
  • Spreidt parkeerplekken op loopafstand vh station, met p+r buiten binnenstad
  • Maak een voetgangersvriendelijk stationsgebied met een nieuwe passerelle, een groene doorgetrokken singel en een groen plein als venster op de stad
  • Zet in op goede fietsroutes
  • Mogelijke re-use van busremise als fietsenstalling

Download het onderzoeksrapport van Must Stedebouw

Fase 3: Advies O-Team

De door de ontwerpbureaus aangedragen inspiratie met veelbelovende scenario’s en reacties van de gemeente en de projectpartners - opgetekend tijdens de presentaties - heeft het O-team vertaald in de volgende set adviezen.

1. Breng stakeholders bij elkaar en maak samen een stappenplan.

Gebiedsontwikkeling raakt vele stakeholders. Nieuwe richtingen daarin verdienen het om breed te bespreken. In een situatie waarin er sprake is van bestuurlijk momentum, is juist bij het bedrijfsleven en de bewoners veel inbreng op te halen.

Presenteer daarom op korte termijn een stappenplan voor overleg met alle stakeholders.

2. Zet in op een gemengd stedelijk milieu en benut de importantie van de passerelle 

De ‘Poort van Hoorn’ ligt tussen de historische binnenstad en ‘nieuwstad’. Een schakelstuk dat het verdient om keuzes te maken tussen de scenario’s ‘Hoornser’ of ‘Groot Hoorn’. 

‘Hoornser’ zet in op een kleinschalig karakter met stedelijke uitstraling, ‘Groot Hoorn’ op accenten in dichtheid, stevige overgangen en een breder publiek programma. Beide zijn kansrijk als gemengd stedelijk milieu. Een verstandige functiemix behoeft daarbij ook een keuze voor een volwassen passerelle met een aantrekkelijke inrichting die de spoorbarrière slecht. En vergeet niet de stoomtram een meer uitnodigende plek te geven. 

3. Stel voetgangers en fietsers centraal

Het is verstandig af te zien van de concentratie van alle verkeersmodaliteiten rondom het station. Geef letterlijk en figuurlijk lucht aan de voetganger en de fietser met een bijbehorende vriendelijke inrichting, zodat een ‘walkable city’ ontstaat met het parkeren uit het zicht en fietsparkeren liefst onder het station (in ieder geval zo dicht mogelijk bij het station). Houd er rekening mee dat er visuele relaties tussen de verschillende modaliteiten aanwezig is.

Overweeg de gelijkvloerse spoorwegovergang naar het westen te verplaatsen met een nieuwe aansluiting op de provinciale weg. 

4. Parkeren

Een keuze voor het intensiveren van de verspreid liggende parkeerplekken. Deze parkeerconcentraties worden verbonden met het station via aangename, logische en goed geprogrammeerde looproutes. Het ‘park and ride’ kan op het niveau van Hoorn ook beter richting de snelweg worden verplaatst.

De parkeerdruk op het gebied kan ook worden verminderd door slim om te gaan met de beschikbare capaciteit en ook hierin heldere keuzes te maken.

Door het uitplaatsen van de Albert Heijn en de parkeerplaats van het ziekenhuis – deze is zelden vol – beter te benutten kan er ruimte gecreëerd worden. Bezoeker en werknemers van beide maken nu nog veel gebruik van deze locatie. Met parkeervoorzieningen aan de rand van de stad kan het stationsgebied met veel minder parkeerplekken toe.

Zeker wanneer er ook gebruik gemaakt wordt van de ca. 200 (ROC) en 600 (ziekenhuis) onbenutte parkeerplaatsen in de weekenden. Buiten kantoortijden kunnen ook parkeerplaatsen van bedrijven in de omgeving worden ingezet voor bezoekersparkeren – bijvoorbeeld met slimme apps als Parkbee – waarmee er voor de pandeigenaren ook nog een verdienmodel ontstaat. 

5. Upgrade de singelstructuur

De Hoornse singelstructuur is ter hoogte van het station ernstig verminkt. Het ‘blauw’ is verdwenen, het gebied is versteend en de geparkeerde fiets is er dominant. Bezie of herstel van de blauwgroene structuur - zo nodig op termijn - mogelijk is. Hierbij behoort een geconcentreerde fietsenstalling in de te transformeren busterminal tot de mogelijkheden. Herprogrammeer het historisch stationsgebouw met een nieuwe recreatieve invulling, in aansluiting op de verrijkte singelstructuur als parelketting om het historische centrum.

6. Maak heldere keuzes

Er past een waarschuwing voor wat er tot voor kort gezien werd als de panacee: een nieuwe ontwikkeling rondom een grootschalige parkeergarage. Dat proeft als een vliegtuigmaaltijd, doorontwikkeld op een gemiddelde smaak zodat iedereen het kan eten, maar niemand het echt lekker vindt. Het gaat er nu om een heldere keuze te maken over identiteit van de plek, wie wil je binden aan de stad en wat wil je uitstralen. Een stedelijke mix, een versterkt landschap en parkeren uit het zicht zijn daarbij belangrijke ingrediënten.

Ook geven alle ontwerpers aan dat de traverse behalve een functionele brug tussen de binnenstad en ‘nieuwstad’ ook ingericht dient te worden als een plek met verblijfskwaliteit binnen het 

7. Realiseer een stevig programma

Met een grote druk op de woningmarkt in het Amsterdamse is het mogelijk om een substantieel woningbouwprogramma, wellicht letterlijk ook boven de museumsporen van het stationsgebied, te projecteren. Er kan dan een draagkrachtige doelgroep bereikt worden, op 30 min reisafstand van Amsterdam CS en op loopafstand van het Hoornse strand.

Met een stevig programma, waaronder bijvoorbeeld de verplaatsing van het stadhuis naar deze locatie, wordt het ook mogelijk om bijvoorbeeld een groot maaiveld over het station heen te trekken, zoals een van de ontwerpers heeft verbeeld. 

Verder benadrukken wij graag de relevantie om ook nog andere investeerders voor de stationsomgeving aan te trekken. Het realiseren van een goede stedelijke mix, veel verdergaand dan wonen en kantoren/bedrijvigheid blijft een spannende uitdaging.

8. Maak een ontwikkelkader met elkaar

Om dit alles mogelijk te maken is een bestendige samenwerking met NS, ProRail, en de provincie Noord-Holland noodzakelijk. Kies daarbij niet voor een allesomvattende blauwdruk, maar kies voor een ontwikkelkader met een te faseren aanpak.

Download het adviesrapport van het O-team met de uitgebreide adviezen.

Fase 4: Follow-Up

Het advies van het O-team dat gehele spoorzone een volwaardige toevoeging aan de binnenstad moet worden is inmiddels ook unaniem bekrachtigd door de gemeenteraad van Hoorn. Een aantrekkelijke multi-modale knoop met een gemengd programma voor wonen, werken en een waardevolle plek met verblijfskwaliteit welke de noord- en zuidkant van het station met elkaar verbindt.