Ontwerpen met een open mind

Ontwerpen is voor O-teamlid Hilde Blank iets heel anders dan het uitwerken en inkleuren van een eindplaatje. “Een ontwerper moet juist een open mind hebben”, is haar stellige overtuiging. “Ontwerpen is dan niet het uitwerken van een oplossing, maar een verkennings- en analyse-instrument, dat in een probleem-verkennende fase dient om de opgave scherp te stellen.”

Zonder dat je weet waar je naartoe gaat, kun je al wel zichtbaar maken waar de kernwaarden in het gebied zitten, licht Blank haar visie op ontwerpen toe. “Je kunt in beeld brengen waar prioriteiten liggen. Waar dingen niet goed functioneren. Waar mensen heel trots op zijn, of juist waar mensen aversie tegen hebben. Bovendien kun je veranderingen in beeld brengen. Waar komt bijvoorbeeld meer ontwikkelruimte beschikbaar, of waar raak je juist ontwikkelruimte kwijt omdat een gebied gereserveerd is voor het bergen van water. ‘Onderzoekend ontwerpen’ is in eerste instantie in kaart brengen wat er in een gebied aan de hand is, welke dynamiek er speelt en welke partijen relevant zijn. Overigens zonder daar direct de vraag aan te verbinden wat je met dat gebied kan doen. Op een gegeven moment doe je dat natuurlijk wel. Dat is de tweede stap: dan ga je kansen verkennen.”

Hypotheses als uitgangspunt ontwerpoefeningen

Voordat het O-team het instrument van onderzoekend ontwerp inzet, is de opgave uitvoerig onder de loep genomen. “Dat hebben we ook met de betrokken partijen besproken: ‘Jullie geven aan er niet verder mee te komen. Maar waar zit ‘m dat nou in? Vervolgens formuleren we een aantal invalshoeken – hypotheses – op basis waarvan verschillende ontwerpbureaus als oefening met de opgave aan de slag gaan. Die hypotheses zijn eigenlijk verschillende brillen waardoor je naar de opgave kunt kijken. Tijdens dat ontwerpend onderzoek komen vanzelfsprekend ook oplossingsrichtingen en suggesties naar voren. Dat is echter niet het primaire doel. Het gaat ons om het verscherpen van de opgave, de vraagstelling. Maar als een van de ontwerpoefeningen een bril oplevert die de betrokken partijen erg prettig zit, dan is daar natuurlijk helemaal niets mis mee.”

Lucht en ruimte

Overigens maakt Blank duidelijk dat het O-team geen enkele bemoeienis heeft met de uiteindelijke keuze voor een oplossingsrichting. “Wij vertalen de resultaten van het ‘ontwerpend onderzoek’ in een advies waarin we aangeven wat naar ons idee de eigenlijke opgave is. De betreffende partijen moeten daar vervolgens zelf weer mee aan de slag.” Hoewel de betrokkenheid van het O-team misschien niet heel tastbaar lijkt, is er toch zeker sprake van winst. “De betrokken partijen leren samen naar een opgave te kijken en niet alleen naar hun eigen deelopgave en ontdekken daardoor samen dat er heel veel verschillende brillen opgezet kunnen worden. Dat geeft lucht en ruimte. Het besef ontstaat dat er heel veel andere mogelijkheden zijn die niet alleen kwalitatief, maar wellicht ook financieel beter uitpakken.”